Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Prof. Dr. HASAN FEHİM ÜÇIŞIK
Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı ve Mahalli İdarelerimiz-2
06 Mart 2013 Çarşamba 20:09

Türkiye, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı’nın çekince konulmasına imkân tanıdığı bazı hükümlerini onaylamamıştır.

Biz, çekince konan hükümler de dâhil olmak üzere, Şart’ın 1982 Anayasası ve yerel yönetimlere ilişkin diğer iç mevzuat ile karşılaştırılmasına çalışmak istemekteyiz.

1982 Anayasasına göre, mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları gene kanunda gösterilen seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir (m.127/I). Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir (m.127/II).
Kanun, büyük yerleşim merkezleri için özel yönetim biçimleri getirebilir (m.127/III). Mahalli idarelerin seçimleri, kural olarak 18 yaşını doldurmuş vatandaşların seçmen olduğu (m.67/III), serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında (m.67/ II) beş yılda bir yapılır (m.127/III). Ancak, milletvekili genel veya ara seçiminden önceki veya sonraki
bir yıl içinde yapılması gereken mahalli idareler organlarına veya bu organların üyelerine ilişkin genel veya ara seçimler, milletvekili genel veya ara seçimleriyle birlikte yapılır (m.127/III).

Bizce, bu düzenleme, Şart’ın yerel yönetimlerin organlarının serbestçe seçilmiş üyelerden oluşmasını ve temel yetki ve sorumlulukların Anayasa ya da Kanunla belirlenmesini öngören hükümlerine uygundur.

Anayasaya göre, mahalli idarelerin seçilmiş organlarının, organlık sıfatını kazanmalarına ilişkin itirazların çözümü ve organlık sıfatını kaybetmeleri konusundaki denetim yargı yolu ile olur. Ancak, görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile hakkında soruşturma veya kovuşturma açılan mahalli idare organları veya bu organların üyelerini, İçişleri Bakanı, geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar
uzaklaştırabilir (m.127/IV).

Bize göre, bu düzenlemede yargı yolunun öngörülmesi isabetlidir. Ancak, İçişleri Bakanlığına geçici olarak görevden alma yetkisinin tanınması Şart’a aykırıdır (Murat Zorluoğlu, “Yerel Yönetim Mevzuatı ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı”, İdarenin Sesi, Temmuz-Ağustos 011, s.49).

Anayasaya göre, merkezi idare, mahalli idareler üzerinde, mahalli hizmetlerin idarenin bütünlüğü ilkesine uygun şekilde yürütülmesi, kamu görevlerinde birliğin sağlanması, toplum yararının korunması ve mahalli ihtiyaçların gereği gibi karşılanması amacıyla, kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde idari vesayet yetkisine sahiptir (m.127/V).

Fikrimizce, bu düzenleme, Şart’ın yerel yönetimlerin faaliyette bulunduğu alanlarda tam takdir yetkisine sahip olmalarını öngören hükmü (m.4/II) karşısında, Şartta belirtildiği üzere, denetleyen makamın müdahalesinin amaçlanan çıkarların önemiyle orantılı olarak sınırlandırılması sağlanacak

Anayasaya göre, mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerinin görülmesi amacı ile kendi aralarında Bakanlar Kurulunun izni ile birlik kurmaları, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk işleri ve merkezi idare ile karşılıklı bağ ve ilgileri kanunla düzenlenir (m.127/VI).

Bizce bu hükümde Bakanlar Kurulu izninin gerekli sayılması, Şart’ın düzenlemesiyle
bağdaşmamaktadır (Hüsamettin İnaç/Feyzullah Ünal, “Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı ve Türkiye’de Belediyeler”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:17, Nisan 2007, s.18; Eyüp Zengin, “Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı ve Türkiye <Yasal Açıdan Karşılaştırma>, Türk İdare Dergisi, Yıl.66, Sayı 400, Haziran 1994, s.203).

Anayasaya göre, mahalli idarelere, görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanır (m.127/VII).

1982 Anayasasının bu düzenlemesi, bizce, Şart’ta öngörüldüğü üzere, yerel yönetimlerin mali kaynaklarının en azından bir bölümünü, oranlarını kanundaki sınırlar içerisinde kendilerinin belirleyecekleri yerel vergi ve harçlardan sağlamalarına açıkça imkân tanıyan bir şekle dönüştürülmelidir.

www.belediyegazetesi.net

 

Bu yazı toplam 2771 defa okunmuştur
YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI
FUAT BOL
TBMM 23. Dönem Milletvekili
MURAT BAŞARAN
Gazeteci / Yazar