Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Prof. Dr. HASAN FEHİM ÜÇIŞIK
Anayasanın Engellilere İlişkin Düzenlemeleri
03 Şubat 2012 Cuma 12:54

1982 Anayasası çeşitli düzenlemelerinde engellilerle ilgili özel hükümler içermektedir. Türkiye, bu Anayasadan sonra 13.12.2006 tarihinde kabul edilen Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesine taraf olmuştur.

1982 Anayasasına göre, herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir (m.12/I). Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir (m.17/I). Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocuğun korunması için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar (m.41/II).

1982 Anayasasının Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi başlıklı düzenlemesine göre, kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır (m.42/ I, VII).

Çalışma ile İlgili Hükümler başlıklı düzenlemeye göre, çalışma herkesin hakkı ve ödevidir (m. 49/I). Bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar (m.50/II). Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri için gerekli tedbirleri alır (m.55/II).

Sağlık, Çevre ve Konut başlıklı düzenlemeye göre, Devlet herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler (m.56/III). Devlet, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır (m.57).

1982 Anayasasına göre, Devlet, her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır, sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder (m.59/I).

Sosyal Güvenlik Hakları başlıklı düzenlemeye göre, herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak tedbirleri alır ve teşkilatı kurar (m.60). Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır (m.61/II)

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesinin amacı engellilerin tüm insan hak ve özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını sağlamak ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirmektir (m.1). Anılan Sözleşmeye göre, Taraf Devletler, bu Sözleşme’yi yürürlüğe koyacak yasaların ve politikaların gelişimi ve uygulanmasında ve engellilere ilişkin diğer karar alma süreçlerinde, engelli çocuklar dahil olmak üzere, engellilere onları temsil eden örgütler aracılığıyla sık sık danışacaklar ve onları etkin bir şekilde sürece dahil edeceklerdir (m.4/III).   

Anılan Sözleşmeye göre, Taraf Devletler, engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklayacak ve engellilerin herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karşı eşit ve etkili şekilde korunmasını güvence altına alacaktır (m.5/II, IV).  

Taraf Devletler, engellilerin eğitim hakkının fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için, eğitim sisteminin her seviyede engellileri de içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkanı sağlamalıdır (m.24/I).

Taraf Devletler, engellilerin engelleri nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın, ulaşılabilir en yüksek sağlık standardından yararlanma hakkını tanırlar. Taraf Devletler, engellilerin sağlıkla ilgili rehabilitasyon dahil olmak üzere, sağlık hizmetlerine erişimini sağlamak için tüm uygun tedbirleri almalıdır (m.25). 

Sözleşmeye göre, Taraf Devletler, engellilerin çalışma hakkını diğerleriyle eşit bir şekilde tanır; ve bu hak, engellilerin açık, kapsayıcı ve erişilebilir nitelikte bir iş piyasası ve çalışma ortamında, serbestçe seçtikleri bir işte hayatlarını kazanmaları fırsatını da içerir. Taraf Devletler, çalışırken sakatlananlar dahil olmak üzere, tüm engellilerin çalışma hakkının hayata geçmesini, yasama tedbirleri dahil uygun tüm tedbirleri alarak, güvence altına almalıdır (m.27/I). Taraf Devletler, engellileri kamu sektöründe istihdam eder ve olumlu eylem programları, teşvikler ve diğer tedbirleri de içerebilecek uygun politika ve tedbirlerle, engellilerin özel sektörde çalıştırılmasını destekler (m.27/I, g – h).   

Sözleşmenin Yeterli Hayat Standardı ve Sosyal Korunma başlıklı düzenlemesine göre, Taraf Devletler, engellilerin, yeterli yiyecek, giysi ve barınma dahil, kendileri ve aileleri için yeterli yaşam standardı hakkını ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkını tanır (m.28/I). Taraf Devletler, engellilerin sosyal konut programlarına erişimini sağlamalıdır (m.28/II, d).    

Sözleşmeye göre, Taraf Devletler, engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde kültürel yaşama katılım hakkını tanır (m.30/I). Taraf Devletler, engellilerin eğlence, dinlenme ve spor etkinliklerine eşit şekilde katılımını sağlamak için gerekli tedbirleri almalıdır (m.30/V).

Bizce, 1982 Anayasasının engellilere ilişkin bu düzenlemeleri Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi karşısında yeterli sayılamaz.            

Bize göre, 1982 Anayasasının eğitim, çalışma, sağlık, konut ve spor konusundaki düzenlemeleri anılan sözleşmeye uygun hale getirilmeli ve Anayasanın sakatların sosyal güvenliğine ilişkin düzenlemesinde engellilere, yeterli yaşam standardı hakkı ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkı tanınmalıdır. 

www.belediyegazetesi.net

 

Bu yazı toplam 2019 defa okunmuştur
YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI
FUAT BOL
TBMM 23. Dönem Milletvekili
MURAT BAŞARAN
Gazeteci / Yazar